Ngày bà nội tắt thở, tôi không hề khóc.

Việc đầu tiên tôi làm là tháo sợi dây chuyền vàng trên cổ bà xuống, sau đó lật hòn gạch lỏng lẻo sau bếp lên, lấy ra xấp tiền mặt được bọc trong ba lớp túi nilon — rồi sau đó, tôi mới nhấc điện thoại gọi cho bố.

Bọn họ trắng đêm chạy về, việc đầu tiên khi bước qua cửa không phải là nhìn bà nội, mà là lục lọi tủ đồ.

Chương 1

Bà nội trút hơi thở cuối cùng vào lúc chạng vạng.

Củ khoai lang trên bếp vẫn còn bốc khói. Tôi ngồi xổm trước giường bà, tay siết chặt chiếc đũa, chọc chọc vào mấy hạt cơm dưới đáy bát.

Bà nấc lên một cái.

Lại nấc thêm cái nữa.

Rồi không còn động tĩnh gì.

Tôi không đứng dậy ngay, dọn bát đũa lên bếp trước. Sau đó quay lại mép giường, nhìn bà một cái.

Miệng bà hé mở, mắt chưa nhắm hẳn.

Tôi đưa tay, nhẹ nhàng vuốt mắt bà hai cái, vuốt cho bà nhắm lại.

Rồi tay tôi di chuyển xuống dưới, chạm vào sợi dây chuyền vàng mảnh khảnh trên cổ bà.

Cái móc hơi chặt, tôi mò mẫm vài giây mới mở được. Sợi dây chuyền trượt vào lòng bàn tay tôi, nặng trĩu, chắc cỡ mười tám gram.

Đây là món đồ có giá trị duy nhất của bà.

Tôi nhét nó vào trong áo lót mặc sát người, kim loại áp vào da thịt, vừa lạnh vừa cứng.

Hòn gạch sau bếp đã lỏng lẻo mấy năm nay rồi, bà nội cứ tưởng tôi không biết.

Thực ra mỗi lần bà nhét tiền vào đó, tôi đều đang giả vờ nhổ cỏ ngoài sân.

Tôi lật hòn gạch lên, sờ thấy một cái túi nilon được bọc vô cùng kín kẽ.

Ba lớp.

Lớp trong cùng buộc bằng dây chun.

Mở ra, đếm thử.

Tổng cộng 4.630 tệ.

Tôi rút ra 3.170 tệ, cuộn thành một cuộn nhỏ, nhét chung với sợi dây chuyền vào trong áo.

Còn lại 1.460 tệ, tôi gói lại y như cũ, nhét lại vào khe gạch.

Làm xong xuôi, tôi đứng dậy, phủi đất trên đầu gối, cầm lấy chiếc điện thoại cũ để cạnh bếp.

Tìm đến số “Bố”, tôi bấm nút gọi đi.

Chuông reo tám tiếng mới có người bắt máy.

“Gì đấy?”

“Bố, bà nội mất rồi.”

Đầu dây bên kia im lặng hai giây.

“Lúc nào?”

“Vừa xong.”

“Mày chắc không?”

“Miệng há ra, không thở nữa rồi.”

Lại im lặng một lát. Tôi nghe thấy tiếng mẹ tôi lầm bầm gì đó bên cạnh nhưng không rõ.

“Tối bọn tao về đến.”

Điện thoại cúp cái rụp.

Tôi đặt điện thoại về chỗ cũ, múc một bát khoai lang, ngồi trước bếp từ từ ăn.

Cơ thể bà nội bắt đầu lạnh dần.

Trong nhà rất yên tĩnh, đến cả tiếng côn trùng cũng không có.

Hơn chín giờ tối, ngoài sân vang lên tiếng bước chân. Ánh đèn pin quét qua khe cửa lọt vào nhà.

Cửa bị đẩy tung ra.

Bố tôi đi trước, đèn pin soi khắp nơi. Mẹ tôi đi theo sau, vừa vào cửa bà ta liếc nhìn giường bà nội một cái, gương mặt không chút biểu cảm, quay đầu đi thẳng tới lật tung mấy cái tủ.

“Đồ đạc để đâu hết rồi?” Mẹ tôi ngồi xổm xuống, kéo cái rương gỗ dưới gầm giường ra. Trong đó toàn quần áo cũ, bà ta lôi từng cái vứt ra ngoài.

“Chỉ toàn mấy mớ giẻ rách này thôi à?”

Bố tôi bước tới trước mặt tôi, đèn pin soi thẳng vào mặt làm tôi phải nheo mắt lại.

“Bà nội mày có giấu tiền không?”

“Con không biết.”

“Không biết?” Giọng ông ta vút cao, “Mày ở với bà ấy 11 năm mà mày bảo không biết?”

“Bà chưa bao giờ nói chuyện tiền bạc với con.”

Phía bên kia, mẹ tôi tìm thấy thứ gì đó, khẽ rít lên một tiếng.

“Chỉ có hơn 900 tệ? Cộng thêm chỗ dưới đáy rương này, tổng cộng mới hơn 1.000 tệ?”

Bà ta đứng dậy, phủi bụi trên ống quần, hầm hầm bước về phía tôi.

“Sợi dây chuyền vàng của bà nội mày đâu?”

Tim tôi lỡ một nhịp, nhưng tay không hề run.

“Dây chuyền gì cơ?”

“Bớt giả vờ đi! Tháng trước tao về vẫn thấy bà ấy đeo, một sợi dây vàng mảnh mảnh ấy.”

Tôi lùi lại nửa bước, không phải vì sợ, mà là để trông có vẻ như đang sợ hãi.

“Chắc bà cho thím ba rồi,” Tôi nói, “Tháng trước thím ba mang hai con gà sang thăm bà, ở trong buồng lâu lắm.”

Mặt mẹ tôi lập tức nhăn nhúm lại.

“Cái con ruồi bâu vô liêm sỉ đó! Chắc chắn là nó lừa lấy đi rồi!”

Bà ta bắt đầu chửi rủa, giọng mỗi lúc một chói tai, lôi thím ba từ lúc lọt lòng đến lúc lấy chồng ra chửi xéo một lượt.

Bố tôi không hùa theo, ông ta bước tới tóm chặt lấy cánh tay tôi, bóp mạnh.

“Mày không lấy thật chứ?”

“Bố, con là trẻ con, con lấy dây chuyền vàng làm gì?”

Ông ta trừng mắt nhìn tôi vài giây.

Rồi buông tay ra.

“Sáng mai hỏa táng sớm, lo mà chuẩn bị đi.”

Ông ta tin rồi.

Bởi vì trong mắt ông ta, tôi chỉ là một con ranh 11 tuổi, vừa không có chỗ bán vàng, vừa không có gan nói dối như vậy.

Chuyện ông ta không biết, còn nhiều lắm.

Chương 2

Trời còn chưa sáng, một chiếc xe ba gác chạy tới.

Lúc bà nội được khiêng lên xe, đến áo liệm cũng không được thay, trên người vẫn là bộ quần áo vải bông giặt đến bạc màu mà bà mặc thường ngày.

Tôi đứng ở cửa sân nhìn chiếc xe chạy đi.

Không có vòng hoa, không có pháo nổ, đến một tờ tiền giấy cũng không được đốt.

Buổi trưa họ trở về, trên tay xách một cái hũ tro cốt màu tro bụi xám xịt, lớp sơn bên ngoài còn tróc mất một mảng.

“Tìm bừa một chỗ chôn rồi.” Bố tôi đặt mạnh hũ tro cốt lên cái bàn giữa nhà, “Tốn mất 300 tệ.”

Lúc nói câu này ông ta nhìn chằm chằm tôi, cứ như thể 300 tệ này lẽ ra phải lôi từ trên người tôi ra để bù vào vậy.

Mẹ tôi lục lọi quanh nhà thêm một vòng nữa, xác nhận không còn thứ gì đáng giá, lúc này mới ngồi phịch xuống ghế thở dốc.

“Vọng Vọng,” Bà ta lên tiếng, dùng cái giọng điệu như đang thương lượng, nhưng tôi biết chẳng có gì để thương lượng ở đây cả, “Mày cũng lớn rồi, qua năm là 12 tuổi. Căn nhà này tạm thời mày cứ ở, ruộng rau ngoài sân mày liệu mà trồng. Trường học của em trai mày ở xa, bọn tao phải về trên đó chăm sóc nó.”

“Vậy còn chuyện học của con?”

“Trong xã có trường tiểu học, đi bộ hai mươi phút là tới.”

“Kỳ sau con lên lớp sáu rồi.”

“Học hết lớp sáu là hòm hòm rồi, con gái biết dăm ba chữ là đủ xài.”

Tôi không ho he tiếng nào.

Bố tôi móc từ trong túi ra một tờ 50 tệ nhăn nhúm và vài đồng xu, đập bộp xuống bàn.

“Tiêu cho tiết kiệm. Vài tháng nữa tao với mẹ mày lại về thăm.”

Họ sẽ không về đâu.

Tôi biết.

Lúc thu dọn đồ đạc, mẹ tôi lôi từ trong rương ra hai cái áo khoác của bà nội vẫn còn mặc được, gấp gọn gàng, nhét vào túi xách của mình.

“Chất vải cũng được, sửa lại chút tao vẫn mặc được.”

Lúc nói câu đó bà ta thậm chí không thèm liếc nhìn tôi lấy một cái.

Rồi họ đi.

Chiếc xe chạy khuất sau cuối con đường đất đầu làng, cuốn theo một lớp bụi mù.

Tôi quay lại vào nhà, cài chốt cửa lại.

Đầu tiên, tôi lấy 1.460 tệ giấu sau bếp ra, đếm lại một lượt.

Sau đó lôi 3.170 tệ cùng sợi dây chuyền vàng trong người ra, bày hết lên giường.

Cộng thêm 53 tệ tiền lẻ bố tôi để lại.

Tổng cộng 4.683 tệ.

Và một sợi dây chuyền vàng 18 gram.

Đây là toàn bộ tài sản của tôi.

Tôi lấy vải bọc phần lớn số tiền lại, nhét xuống đáy đống lúa mì trong nhà kho. Trên người chỉ giữ lại 100 tệ và sợi dây chuyền.

Dây chuyền quá bắt mắt, không thể mang ra ngoài, nhưng tôi cũng không dám để nó rời khỏi mình.

Tôi dùng mấy mảnh vải cũ khâu thành một cái túi nhỏ, bỏ dây chuyền vào trong, buộc ngang eo, kéo áo xuống là không ai nhìn thấy gì cả.

Trong sân có nửa mẫu ruộng rau. Lúc bà nội còn sống vẫn trồng bắp cải, củ cải, hành lá. Bây giờ bắp cải đã trổ ngồng, củ cải cũng không ai nhổ, thối rữa hết trong đất.

Tôi tìm mớ hạt giống bà nội để lại, xới đất lên, gieo vài loại rau dễ sống.

Đêm nằm trên giường của bà, chăn đắp có mùi của người già, không dễ ngửi, nhưng lại rất thân thuộc.

Tôi nhìn chằm chằm lên xà nhà, nhớ lại lời chị Phương từng nói.

Bên kia mương nước làng tôi có một nhà họ Chu, con gái tên Chu Phương, lớn hơn tôi năm tuổi, mọi người hay gọi là chị Phương. Chị học lớp 11 trên huyện, mỗi lần về đều mang sách giáo khoa cũ cho tôi.

“Nhất định phải thi đỗ đại học, đến một thành phố lớn ở miền Nam.” Lần nào chị cũng dặn tôi như vậy.

Tôi chưa từng thấy thành phố lớn, nhưng trong mắt chị Phương có ánh sáng, ánh sáng đó không thể là giả được.

Tôi xoay người, cuộn chặt chăn lại.

“Mình phải sống.” Tôi tự nói với chính mình, giọng nhỏ đến mức chính tôi suýt nữa cũng không nghe thấy.

Chương 3

Ngày thứ năm sau khi bà nội hạ huyệt, chú ba và thím ba đến.

Thím ba vừa bước qua cửa đã khóc òa lên, khóc to đến mức cả con ngõ đều nghe thấy.

“Mẹ già tội nghiệp của con ơi, lúc đi đến miếng cơm nóng cũng không được ăn!”

Chú ba đứng giữa sân hút thuốc, nhưng cặp mắt thì láo liên quét quanh đồ đạc trong nhà.

Tôi bê hai cái ghế ra, rót hai cốc nước lọc.

“Chú ba thím ba ngồi đi ạ.”

Thím ba lau khô nước mắt, tốc độ nhanh như vặn vòi nước.

“Vọng Vọng, bố mẹ mày đâu?”

“Họ về huyện rồi ạ.”

“Vứt một mình mày ở đây à?”

“Vâng.”

Thím ba và chú ba nhìn nhau, cái ánh mắt giao tiếp giữa người lớn với nhau ấy, tôi hiểu.

“Bà nội mày lúc còn sống có dặn mày không,” Chú ba gõ gõ tàn thuốc, “Đồ đạc của bà định chia chác thế nào?”

“Bà không có đồ đạc gì cả.”

“Bớt lươn lẹo với chú đi.” Giọng chú ba chùng xuống, “Sợi dây chuyền vàng của bà mày, thím cả mày đi rêu rao khắp nơi là mẹ mày lấy rồi. Chú phải hỏi cho ra nhẽ.”

“Bố mẹ con bảo không tìm thấy.”

“Không tìm thấy?” Thím ba đứng phắt dậy, “Vậy ai lấy? Bà mày cả đời chắt bóp tiết kiệm, chỉ riêng sợi dây đó bèo nhất cũng bảy tám ngàn tệ, chẳng lẽ nó tự mọc chân chạy mất?”

“Thím ba, con mới 11 tuổi, con thì biết cái gì?”

Thím ba lườm tôi một cái, bĩu môi.

“Thế bà mày có để lại tiền mặt không? Sổ tiết kiệm? Đồ gì có giá khác?”

“Bố con lục rồi, bảo tìm được hơn 1.000 tệ.”

“Chỉ có hơn 1.000?”

“Vâng.”

Chú ba ném mẩu thuốc lá xuống đất di chân lên, đứng dậy bước vào nhà.

“Chú ba làm gì thế?”

“Chú xem thử.”

Ông ta lượn một vòng quanh nhà, lục tủ đồ, lật cả ván giường. Tôi đứng ngoài cửa nhìn ông ta, mặt không biểu cảm, nhưng lưng áo ướt sũng mồ hôi.

Ông ta không nhòm ra phía sau bếp.

Hòn gạch lỏng lẻo đó đang bị đè bởi một cái nồi sắt dính đầy tro bụi, hoàn toàn không nhìn ra dấu vết từng bị động vào.

Thím ba cũng hùa theo vào tìm, hai người lục lọi suốt hai mươi phút, cuối cùng chẳng thu hoạch được gì.

“Chắc chắn bố mẹ mày đã vơ vét hết đồ tốt đi rồi.” Thím ba nghiến răng nói, “Để đó tao tìm bố mày tính sổ.”

Chú ba phủi bụi trên tay, trước khi đi liếc nhìn tôi một cái.

“Vọng Vọng, nếu tìm thấy đồ gì thì gọi điện cho chú. Chú ba sẽ không để mày thiệt đâu.”

Ông ta để lại một số điện thoại, viết trên vỏ bao thuốc lá.

Tôi nhận lấy, gật đầu.

Đợi hai người đi khuất, tôi xé nát tờ giấy đó, ném vào bếp lò.

Chú ba không để tôi thiệt thòi ư?

Năm ngoái lúc bà ốm, ông ta có bước chân vào cái sân này nửa bước không?

Từ ngày hôm nay, tôi phải nâng cao cảnh giác. Dây chuyền vàng và số tiền lớn không thể cứ cất trong kho mãi được, phải đổi chỗ.

Tôi đào một cái hố dưới gốc cây táo góc sân, dùng túi nilon bọc kín tiền và dây chuyền lại, chôn xuống, lấp đất lên, trồng thêm một cây ớt con.

Sẽ chẳng ai rảnh rỗi để ý xem dưới một gốc ớt có chôn cái gì.

Chương 4

Tháng 9, tôi đeo chiếc cặp sách cũ của bà nội để lại, bước vào phòng học lớp sáu của trường tiểu học xã.

Cả lớp có 42 người, không ai biết tôi.

Nhưng ai cũng nhận ra cái vẻ nghèo hèn, rách rưới trên người tôi.

Quần áo là đồ bà nội sửa lại, cổ áo rộng ngoác, tay áo dài che kín mu bàn tay. Giày là đôi giày vải trắng chị Phương cho từ năm ngoái, mũi giày đã mòn rách, tôi lấy phấn trắng tô lên, nhìn từ xa cũng tàm tạm.