Mẹ tôi có hai cô con gái.

Con gái lớn là thiên tài phiên dịch được bà dốc hết gia sản để bồi dưỡng.

Còn con gái út là tôi, một đứa bán xoài sấy ở vùng biên giới.

Đêm trước cuộc đàm phán quốc tế, cô con gái thiên tài của bà bỗng nhiên bị khản giọng.

Mẹ lập tức kéo tôi từ sạp hàng về, nhét vào hàng ghế cuối cùng trong phòng hội nghị.

“Ngồi yên ở đấy, đừng nhúc nhích. Chỉ cần có mặt cho đủ số người là được.”

Thế nhưng, khi đại diện phía nước ngoài vừa mở miệng, cả mười hai phiên dịch viên đều đồng loạt chết lặng.

Tôi vừa cắn hạt dưa vừa giơ tay.

“Ông ấy bảo các người hét giá cắt cổ quá. Có cần tôi giúp mặc cả không?”

Vị đại diện nước ngoài lập tức quay phắt sang nhìn tôi, đôi mắt mở to đầy kinh ngạc.

“Cô bé bán xoài sấy? Sao lại là cháu?”

1

Tháng Sáu, thị trấn nhỏ nơi biên giới nóng đến mức khiến người ta choáng váng đầu óc.

Tôi ngồi xổm phía sau sạp hàng của bà nội, một tay cầm quạt phe phẩy, tay còn lại đang bận mặc cả với một ông chú người Thái Lan đứng đối diện.

“Ba trăm, thiếu một đồng cũng không bán.”

Tôi nói bằng tiếng Thái.

Ông chú chỉ vào thùng xoài sấy, vẻ mặt đau lòng như sắp mất cả gia tài.

“Hai trăm năm mươi.”

“Hai trăm năm mươi thì chú sang hàng bên cạnh mà mua. Nhưng hàng nhà ông ấy trộn cả khoai lang sấy vào đấy. Chú có ăn ra được hay không thì cháu không chịu trách nhiệm đâu.”

Ông chú do dự đúng ba giây.

“Được rồi, chốt!”

Tôi nhanh nhẹn nhận tiền, đóng gói hàng rồi tiện tay nhét thêm hai túi quà tặng.

“Lần sau chú lại ghé nhé!”

“Con nhóc này, mặc cả còn ác hơn cả người Thái chúng ta.”

Tôi cười hì hì.

Cuộc sống tuy có hơi nắng nóng, vất vả một chút, nhưng được cái tự do tự tại.

Cho đến khi chiếc điện thoại cả năm chẳng mấy khi đổ chuông của tôi bất ngờ reo lên.

Trên màn hình hiện hai chữ: Mẹ.

Tôi nhìn chằm chằm vào màn hình suốt ba giây, suýt nữa còn tưởng là cuộc gọi lừa đảo.

Lần gần nhất bà chủ động gọi điện cho tôi là vào dịp Tết năm ngoái.

Nội dung cuộc gọi hôm ấy là:

“Chị con dẫn đồng nghiệp về nhà, phòng ngủ không đủ, con đừng mất công về nữa.”

Tôi nhấn nghe máy.

“Miểu Miểu, cổ họng chị con xảy ra vấn đề rồi.”

Không một lời hỏi thăm, không một câu hỏi đã ăn cơm chưa, vừa mở miệng bà đã đi thẳng vào vấn đề.

“Ngày mai có một cuộc đàm phán thương mại quốc tế quy mô lớn. Chị con là phiên dịch viên chính, nhưng bây giờ lại không nói được.”

“Ồ.”

Tôi đáp.

“Rồi sao nữa ạ?”

“Con đến thay chị một hôm.”

Tôi suýt đánh rơi điện thoại.

“Mẹ, con chỉ là đứa bán xoài sấy thôi đấy! Mẹ bảo con đi thay phiên dịch viên quốc tế á?”

“Không cần con phiên dịch. Con chỉ việc đến ngồi ở đó là được. Bên đối tác yêu cầu đội phiên dịch phải có ít nhất sáu người tham dự, con đến cho đủ số lượng thôi.”

Tôi.

Đến cho đủ số lượng.

Năm bảy tuổi, tôi bị đẩy đến vùng biên giới vì là đứa con thừa thãi.

Đến năm hai mươi tư tuổi, tôi vẫn chỉ là một người được gọi đến để cho đủ số.

Tôi há miệng, định nói mình không đi.

Nào ngờ, một chiếc dép từ phía sau bất ngờ bay tới, đập trúng ngay sau gáy tôi, chuẩn xác đến khó tin.

Chẳng biết bà nội đã đứng phía sau từ lúc nào.

Bà khoanh hai tay trước ngực, vẻ mặt như đang nói: Cháu thử dám từ chối xem!

“Đi!”

“Bà ơi, cháu không muốn…”

“Cứ đi đi. Để mẹ cháu tận mắt nhìn xem, năm xưa nó đã vứt bỏ một đứa con như thế nào.”

Sau tám tiếng ngồi xe khách xóc nảy, cuối cùng tôi cũng từ vùng biên giới đến được thành phố tỉnh lỵ.

Bước vào sảnh khách sạn năm sao, ánh đèn chùm pha lê sáng lấp lánh khiến tôi hoa cả mắt.

Nhân viên đứng cửa nhìn tôi từ đầu đến chân.

Dép lê, áo ba lỗ, hai cánh tay cháy nắng đến bong da, trên tay còn xách một túi xoài sấy.

“Xin hỏi… cô đến giao hàng ạ?”

“Không, tôi đến ngồi cho đủ số người.”

Mẹ tôi đang đợi ở đại sảnh.

Bà trang điểm chỉn chu đến từng chi tiết. Bộ đồ công sở trên người bà, chỉ riêng mấy chiếc cúc áo thôi có khi đã đắt hơn số tiền tôi kiếm được sau một tháng bán hàng.

Bà liếc nhìn tôi, khóe mắt khẽ giật.

Sau đó, bà lấy từ trong túi xách ra một chiếc áo vest đưa cho tôi.

Chiếc áo rộng hơn người tôi đến hai cỡ, tay áo dài thừa ra một đoạn.

Đó là bộ đồ dự phòng của chị gái tôi.

“Mặc vào. Lát nữa vào trong thì ngồi ở hàng ghế cuối cùng. Không được nói chuyện. Không được ăn uống.”

Bà liếc nhìn túi xoài sấy trên tay tôi.

“Đặc biệt là thứ đó, cất cho kỹ vào.”

Tôi nhét túi xoài sấy vào túi áo vest, rồi theo bà bước vào phòng hội nghị.

Bên trong là một chiếc bàn hình bầu dục khổng lồ, những bộ tai nghe phiên dịch, nước khoáng và tài liệu hội nghị được bày ngay ngắn trên bàn.

Trước mỗi chỗ ngồi đều có một tấm bảng tên.

Ở góc hàng ghế cuối cùng có một tờ giấy được in vội.

“Tần Miểu, trợ lý phiên dịch.”

Trợ lý phiên dịch.

Tôi ngồi xuống, đưa tay sờ túi xoài sấy đã bị bóp bẹp trong túi áo.

Thật ra, trước năm bảy tuổi, tôi cũng từng nghĩ mình sẽ giống chị gái.

Tôi sẽ được ngồi trong phòng làm việc của mẹ, luyện nghe ngoại ngữ, học thuộc từ điển.

Nhưng năm tôi lên bảy, mẹ cầm bản báo cáo đánh giá năng lực của hai chị em rồi đưa ra một quyết định.

“Cẩm Cẩm có năng khiếu ngôn ngữ. Phải tập trung toàn bộ nguồn lực để bồi dưỡng con bé. Còn Miểu Miểu thì… cứ sang ở với bà nội một thời gian đã.”

Một thời gian ấy kéo dài suốt mười bảy năm.

Tôi ngả người ra lưng ghế, ngước nhìn chiếc đèn chùm vàng rực trên trần nhà.

Thôi kệ.

Chỉ cần ngồi đây một ngày, ngày mai tôi sẽ quay về.

Dù sao, tiền thuê một đêm ở khách sạn này cũng đủ cho tôi nhập ba xe xoài sấy rồi.

2

Chín giờ sáng hôm sau, phòng hội nghị đã chật kín người.

Đoàn đại biểu phía Trung Quốc ngồi thành một hàng dài, đối diện là đoàn đối tác nước ngoài.

Ở giữa là khu vực dành riêng cho các phiên dịch viên.

Chị gái tôi, Tần Cẩm, ngồi ngay vị trí trung tâm của đội phiên dịch.

Trên cổ chị quấn một chiếc khăn, trước mặt đặt một cốc nước ngâm hạt đười ươi.

Chị gầy hơn trong trí nhớ của tôi rất nhiều.

Lớp trang điểm tinh tế, khí chất thanh lịch, vừa nhìn đã biết là người thường xuyên xuất hiện trong những sự kiện cao cấp.

Chị và tôi vốn chẳng thuộc cùng một thế giới.

Tôi thu mình ở hàng ghế cuối, im lặng đến mức chẳng khác gì một món đồ trang trí.

Cuộc họp bắt đầu.

Đại diện phía Trung Quốc phát biểu trước, giới thiệu phương án hợp tác, nói một tràng thuật ngữ chuyên ngành mà tôi nghe cũng chẳng hiểu được bao nhiêu.

Chị gái tôi cầm micro lên, chuẩn bị phiên dịch.

Nhưng khi chị mở miệng, âm thanh lại mắc nghẹn trong cổ họng.

Thứ phát ra chỉ là những tiếng thều thào yếu ớt, cuối câu còn khàn đặc đến lạc giọng.

Cả hội trường im bặt trong một giây.

Mẹ tôi ngồi ở khu vực dự thính, sắc mặt lập tức trắng bệch.

Phiên dịch viên dự phòng nhanh chóng tiếp lời, tạm thời ổn định tình hình.

Sau đó, người phụ trách đoàn đối tác nước ngoài lên tiếng.

Đó là một người đàn ông khoảng ngoài bốn mươi tuổi, làn da ngăm đen, mỗi khi cười, đôi mắt lại híp thành hai đường chỉ.

Ông mở miệng nói một đoạn khá dài.

Cả mười hai người ở khu vực phiên dịch đồng loạt sững sờ.

Không một ai lên tiếng.

Người điều hành hội nghị quay sang đội phiên dịch.

“Xin mời phiên dịch.”

Trên trán trưởng nhóm phiên dịch bắt đầu lấm tấm mồ hôi.

Ông ta quay sang thì thầm vài câu với người bên cạnh.

Người kia lắc đầu.

Ông lại hỏi người tiếp theo, kết quả vẫn là một cái lắc đầu.

Hỏi hết một vòng, trên mặt cả mười hai phiên dịch viên đều hiện rõ cùng một vẻ.

Ngơ ngác.

Không phải trình độ của họ kém.

Mà bởi người đàn ông này hoàn toàn không sử dụng ngôn ngữ chuẩn.

Ông nói một loại phương ngữ pha trộn đặc trưng của vùng biên giới, kết hợp giữa tiếng Shan, thổ ngữ miền Bắc Thái Lan và một vài biến thể giọng địa phương của tiếng Myanmar.

Trong số các phiên dịch viên có mặt, người có học vấn cao nhất sở hữu bằng thạc sĩ chuyên ngành phiên dịch đồng thời.

Thế nhưng loại phương ngữ này không có trong sách giáo khoa, cũng chẳng trường lớp nào dạy.

Trên toàn thế giới, số người nghe hiểu được nó có lẽ còn chưa đến ba mươi nghìn.

Mà tôi vừa hay là một trong số đó.

Bởi vì từ năm mười tuổi, ngày nào tôi cũng nghe thứ tiếng này.

Bán hàng ở vùng biên giới mà không biết vài loại thổ ngữ thì đến xoài sấy cũng chẳng bán nổi.

Tôi vô thức ngồi thẳng lưng.

Cả hội trường chìm vào bầu không khí im lặng đầy ngượng ngập.

Người phụ trách đoàn đối tác lại nói thêm một câu, giọng điệu mang theo vài phần thăm dò.

Tôi biết quá rõ ông ấy vừa nói gì.

Bàn tay tôi bất giác giơ lên.

Trong nháy mắt, tất cả ánh mắt trong hội trường đều đổ dồn về phía tôi.

Mẹ tôi trợn tròn mắt, kinh ngạc đến mức tưởng chừng có thể nhét vừa cả một quả trứng vào miệng bà.

Tôi hắng giọng.

“Ông ấy nói mức giá các vị đưa ra quá cắt cổ, còn ghê gớm hơn cả đám người chặn đường thu phí ở biên giới. Nhưng giọng điệu của ông ấy vẫn khá hòa nhã, ý là chuyện này còn có thể thương lượng.”

Phòng hội nghị im phăng phắc chừng năm giây.

Người phụ trách đoàn đối tác nước ngoài đột nhiên quay phắt đầu lại.

Ông nhìn tôi chằm chằm suốt mười giây.

Sau đó, ông bất ngờ hét lên bằng chính thứ phương ngữ ấy, giọng lớn đến mức có lẽ cả tầng khách sạn đều nghe thấy.

“Cô bé bán xoài sấy! Sao cháu lại ở đây?”

Tôi cũng ngây người.

Đây chẳng phải là chú Ang Thong sao?

Chính là vị khách quen ở miền Bắc Thái Lan, năm nào cũng đến sạp hàng của tôi mua xoài sấy, lần nào cũng bị tôi mặc cả đến đau lòng đó ư?

3

Chuyện là thế này.

Chú Ang Thong đã đến thị trấn biên giới của chúng tôi làm ăn gần bốn năm nay.

Ở bên kia biên giới, chú có một nhà máy chế biến gỗ.

Mỗi năm, chú đều đến hai lần để nhập và xuất hàng, tiện thể ghé sạp của bà nội mua xoài sấy mang về làm đồ ăn vặt cho công nhân.

Lần đầu tiên đến, chú còn dẫn theo phiên dịch viên.

Thế nhưng, người phiên dịch ấy chỉ biết tiếng Thái chuẩn, trong khi chú Ang Thong lại nói phương ngữ Shan pha giọng miền Bắc Thái Lan, khiến người phiên dịch thường xuyên lúng túng.

Hôm đó, tôi đang bán hàng bên cạnh.

Nghe họ nói chuyện cả buổi, cuối cùng tôi không nhịn được mà chen vào:

“Chú ơi, có phải chú muốn nói rằng lô hàng này vận chuyển bằng đường bộ sẽ rẻ hơn đường thủy không?”

Chú Ang Thong lập tức đập bàn đánh bốp.

Kể từ đó, mỗi lần đến thị trấn, chú đều tìm tôi làm phiên dịch.

Không trả tiền mặt, mà trả bằng xoài.

À không, chính xác là những hộp trái cây sấy cao cấp được chế biến tại nhà máy của chú, mỗi hộp bán trong trung tâm thương mại có giá hơn ba trăm tệ.

“Coi như tiền phiên dịch.”

Chú nói.

“Số tiền cháu giúp chú tiết kiệm còn nhiều hơn thế này.”

Cứ như vậy, ban đầu tôi chỉ giúp chú phiên dịch khi mua bán hàng hóa thông thường.

Về sau, ngay cả các điều khoản hợp đồng tôi cũng giúp chú xem xét.

Chú dạy tôi những cách nói ẩn ý trong giao dịch thương mại bằng tiếng Shan.

Còn tôi dạy chú cách mặc cả với các nhà cung cấp địa phương mà không khiến đôi bên mất lòng.

Từ trước đến nay, tôi vẫn luôn nghĩ chú chỉ là một ông chú bình thường làm nghề buôn gỗ.

Cho đến tận hôm nay.

Khi ngồi trong phòng hội nghị của khách sạn năm sao này, tôi mới biết được sự thật.

Hóa ra chú Ang Thong là phó chủ tịch của một tập đoàn đa ngành thuộc hàng có tiếng tăm tại Đông Nam Á.

Nhà máy chế biến gỗ chỉ là một mảng kinh doanh nhỏ trực thuộc tập đoàn của chú.